Związek Polskich Przetwórców Mleka (ZPPM) oraz Polskie Stowarzyszenie Zrównoważonego Rolnictwa i Żywności (ASAF), w ramach prac prowadzonych zgodnie z zawartym przez organizacje Porozumieniem o współpracy strategicznej, opracowały wspólnie „Katalog dobrych praktyk – mleczarstwo”, obejmujący 45 działań dotyczących gospodarstw mlecznych, zakładów przetwórczych i logistyki. Katalog wpisuje się w przewidzianą w Porozumieniu współpracę merytoryczną w obszarze zrównoważonego mleczarstwa, ma charakter ekspercki oraz roboczy. Spośród 45 praktyk ZPPM i ASAF wskazały 19 jako proponowane obszary o charakterze priorytetowym, do dyskusji. Propozycje mają zostać przedstawione Grupie Roboczej „Mleczarstwo” przy Okrągłym Stole ESG jako materiał wyjściowy i dalszych uzgodnień.

Mleczarstwo, jak cały sektor rolno-spożywczy, stoi przed wyzwaniami związanymi z zachowaniem konkurencyjności przy jednoczesnej konieczności spełniania wymagań regulacyjnych dotyczących dekarbonizacji, zapobiegania greenwashingowi czy raportowania ESG. Katalog, przygotowany wspólnie przez ZPPM i ASAF w ramach współpracy strategicznej, ma uporządkować możliwe kierunki działań i dostarczyć materiału do dalszej dyskusji nad dekarbonizacją i innymi wymiarami zrównoważonego rozwoju, w tym nad ograniczaniem i liczeniem śladu węglowego w całym łańcuchu wartości.

Wśród 19 praktyk wskazanych przez ZPPM i ASAF jako propozycje obszarów priorytetowych do dalszej dyskusji znalazły się m.in.:

1.      Żywienie krów
Optymalizacja dawki pokarmowej pod kątem ograniczenia emisji metanu może przynieść redukcję emisji z fermentacji jelitowej rzędu 5–15%, natomiast zastosowanie zweryfikowanych dodatków paszowych może, w zależności od technologii, przynieść efekt przekraczający 15%. Optymalizacja żywienia może być rozwiązaniem relatywnie niskokosztowym, podczas gdy wykorzystanie dodatków paszowych wymaga również oceny ich kosztów i opłacalności.

2.      Azot i gnojowica
Bilans azotu gospodarstwa, precyzyjne nawożenie oraz niskoemisyjna aplikacja gnojowicy mogą ograniczać straty azotu oraz emisje amoniaku i podtlenku azotu. Są to działania, które łączą efekt środowiskowy z lepszym wykorzystaniem składników nawozowych.

3.      Efektywność stada
Zdrowe i długowieczne zwierzęta pozwalają ograniczać emisje w przeliczeniu na kilogram wyprodukowanego mleka, a jednocześnie mogą poprawiać ekonomiczne wyniki gospodarstwa. Dlatego działania związane ze zdrowiem, dobrostanem i długością użytkowania krów są wśród obszarów istotnych dla sektora.

4.      Energia w zakładach
Odzysk ciepła i kondensatu, optymalizacja systemów parowych, zastosowanie pomp ciepła oraz elektryfikacja procesów mogą, zależnie od technologii i punktu wyjścia zakładu, przynosić od kilku do ponad 15% redukcji emisji związanych z wytwarzaniem ciepła procesowego.

5.      Straty surowca
Pomiar i ograniczanie strat mleka podczas przyjęcia surowca, procesu produkcyjnego, przezbrojeń i mycia, a także odzysk energii ze ścieków mogą jednocześnie zmniejszać wpływ środowiskowy i koszty działalności zakładu.

6.      Transport
Optymalizacja tras odbioru mleka i dystrybucji produktów, lepsze wykorzystanie cystern oraz ograniczenie pustych przebiegów mogą zmniejszyć zużycie paliwa o 5–15%.

Dekarbonizacja mleczarstwa nie może być zbiorem haseł. Potrzebujemy działań, których efekt da się policzyć, których koszt i możliwość wdrożenia można ocenić i dla których jesteśmy w stanie znaleźć odpowiednie źródła finansowania. Katalog systematyzuje te możliwości i pozwala przejść do sprawdzania wybranych rozwiązań w praktyce. Chcemy, żeby polskie mleczarstwo aktywnie współtworzyło standardy i wyznaczało kierunki transformacji, a nie tylko dostosowywało się do wymagań tworzonych przez innych. Traktujemy katalog jako ekspercki materiał wyjściowy. Nie ogłaszamy nim zamkniętej listy działań dla branży – chcemy przedstawić propozycje do dyskusji w Grupie Roboczej „Mleczarstwo” Okrągłego Stołu ESG i wspólnie ocenić, które z nich powinny być przedmiotem dalszych prac – mówi Marcin Hydzik, Prezes Zarządu ZPPM, przewodniczący Grupy Roboczej „Mleczarstwo” przy Okrągłym Stole ESG.

Katalog dobrych praktyk w mleczarstwie
„Katalog dobrych praktyk – mleczarstwo” jest uporządkowanym zestawieniem działań przygotowanym wspólnie przez ZPPM i ASAF w ramach współpracy strategicznej prowadzonej zgodnie z Porozumieniem o współpracy strategicznej. Są to działania o istotnym znaczeniu dla sektora mleczarskiego, szerokich możliwościach zastosowania oraz potencjale uzyskania mierzalnego efektu klimatycznego lub środowiskowego.

Działania opisano według jednolitego schematu, uwzględniającego m.in. problem lub źródło emisji, na które dana praktyka oddziałuje, szacunkowy potencjał efektu, dane potrzebne do jego potwierdzenia, orientacyjny koszt wdrożenia oraz możliwe mechanizmy wsparcia. Dzięki temu katalog pozwala zestawić potencjalny efekt działań, ich koszty i warunki wdrożenia oraz wskazać te rozwiązania, które w pierwszej kolejności warto poddać dalszej analizie i pilotażom.

Katalog świadomie wykracza poza sam ślad węglowy. Obejmuje również działania związane z ochroną wód, gleby i bioróżnorodności, gospodarką wodną w zakładach, dobrostanem zwierząt, odpowiedzialnym stosowaniem antybiotyków, bioasekuracją, bezpieczeństwem pracowników oraz sukcesją gospodarstw.

Rolnik nie potrzebuje kolejnej listy wymagań, lecz jasnej informacji, które działania w jego gospodarstwie rzeczywiście przyniosą efekt, ile kosztuje ich zastosowanie i w jaki sposób można je sfinansować. Dlatego praktyki opisujemy według wspólnego schematu: efekt, dane, koszt i możliwe wsparcie. Wiele działań – takich jak bilans azotu, optymalizacja żywienia czy wydłużenie użytkowania krów – może łączyć korzyści środowiskowe, poprawę efektywności ekonomicznej gospodarstwa i dobrostanu zwierząt. W trakcie pilotaży chcemy zmierzyć te efekty na danych u źródła, czyli w gospodarstwach – dodaje dr Olaf Horbańczuk, Dyrektor Polskiego Stowarzyszenia Zrównoważonego Rolnictwa i Żywności (ASAF), główny autor katalogu dobrych praktyk dla polskiego mleczarstwa

Propozycja pilotaży
Jednym z możliwych kolejnych etapów jest praktyczna weryfikacja wybranych rozwiązań.
ZPPM i ASAF wstępnie wskazały kilkanaście praktyk jako kandydatów do dalszej analizy. Ewentualne wykorzystanie ich w pilotażach w gospodarstwach i zakładach powinno nastąpić po dyskusji nad katalogiem w Grupie Roboczej „Mleczarstwo” i uzgodnieniu dalszego kierunku prac.

Każda ze wskazanych praktyk posiada mierniki pozwalające oceniać uzyskany efekt, m.in. emisje CO₂e w przeliczeniu na kilogram mleka lub tonę produktu, ale także zużycie energii, wody i paliwa czy emisje związane z gospodarką azotem. Pozwoli to nie tylko sprawdzić rzeczywisty efekt poszczególnych praktyk, lecz także powiązać je z rozwijaną równolegle przez ZPPM i ASAF metodyką obliczania śladu węglowego dla mleczarstwa.

Katalog wskazuje także możliwe źródła finansowania transformacji w stronę zrównoważonych praktyk mleczarskich, wiążąc poszczególne działania m.in. z ekoschematami, dotacjami, kredytami ESG, rozwiązaniami w formule ESCO oraz mechanizmami premiującymi osiągany efekt środowiskowy.

ZPPM i ASAF proponują przedstawić katalog Grupie Roboczej „Mleczarstwo” przy Okrągłym Stole ESG jako materiał roboczy i punkt wyjścia do dalszej dyskusji. Ewentualne decyzje dotyczące wyboru praktyk do pilotaży, dopracowania mierników efektu oraz przygotowania rekomendacji w zakresie instrumentów finansowych i mechanizmów wsparcia powinny być wypracowywane w toku dalszych prac Grupy i konsultacji z uczestnikami sektora.